مازندران – آرینا خبر – رامین حسن زاده – پدیده تحقیر و بیاحترامی های رایج، شایع و مرسوم در دانشگاه های علوم پزشکی و در مراکز درمانی و بیمارستانی کشور نسبت به پزشکان جوان و دستیاران و رزیدنت های پزشکی، بیماران و همراهان آنان و تکریم نکردن مناسب ارباب رجوع حکایت از فشارهای روانی و رفتاری در محیطهای آموزشی و درمانی و همچنین مشکلات جدی سلامت روان در بین برخی از کارکنان دانشگاه های علوم پزشکی کشور و همچنین مراجعه کنندگان به مراکز درمانی و بیمارستانی کشور دارد.
که به معضلی پنهان اما فراگیر در وزارت بهداشت و نظام سلامت کشور تبدیل شده است.
آنچه این معضل را پیچیدهتر میکند، ریشههای چندلایهای آن است که از فشارهای بیسابقه بر کادر درمان جوان تا خلاهای آموزشی و ساختاری را در بر میگیرد.
ابعاد و آمارهای تکاندهنده
جدیت این موضوع زمانی آشکار میشود که به آمارهای رسمی نگاه کنیم.
گفته می شود که ۸۰ درصد از شکایات در حوزه سلامت، بهدلیل برخورد نامناسب، بیاحترامی و یا تکریم نکردن مناسب ارباب رجوع است.
این رقم نشان میدهد که مهمترین خواسته مردم از نظام درمان، فراتر از تجهیزات و امکانات، حاکم شدن احترام و ارزش های اخلاقی و انسانی در بین مراکز درمانی و بیمارستانی و دانشگاه های علوم پزشکی کشور است.
از سوی دیگر، مطالعات و پژوهشهای اینترنتی نشان میدهد که این بیاحترامی، یکسویه نیست و کادر درمان جوان نیز قربانی آن هستند.
یک مطالعه نشان داده که ۸۷.۷ درصد از پرستاران مورد خشونت کلامی و ۲۳.۱ درصد نیز مورد خشونت فیزیکی توسط بیماران و همراهان ناآگاه آنان قرار گرفتهاند.
همچنین، ۸۹.۸ درصد از پرستاران خشونت کلامی را تجربه کردهاند که نشان از اوج گرفتن تنش در این محیطهای درمانی دارد که باید سکوت و آرامش در آن حکم فرما باشد.
ریشهیابی علل: چرا این رفتارها رواج یافته است؟
کارشناسان و فعالان حوزه سلامت، علل این معضل را در چند محور اصلی دستهبندی میکنند
فشار کاری طاقتفرسا و کمبود نیروی انسانی:
فرسایش شغلی ناشی از کمبود شدید پرستار و پزشک، بهویژه در بیمارستانهای دولتی و آموزشی، یکی از مهمترین عوامل است.
پایین بودن دستمزد و نداشتن رفاه لازم سبب مهاجرت گسترده پزشکان و پرستاران و خالی شدن مراکز درمانی از نیروی متخصص شده است که فشار مضاعفی بر باقیماندگان کادر درمان وارد می کند.
در چنین شرایطی، کادر درمان که خود تحت فشار هستند، ممکن است نتوانند رفتاری صبورانه و محترمانه با بیمار داشته باشند
ضعف در آموزش مهارتهای ارتباطی و اخلاق حرفهای:
گزارشهای میدانی نشان میدهد که بسیاری از برخوردهای نامناسب، ریشه در ناآگاهی و بی تجربگی نیروهای تازه وارد دارد.
در بیمارستانهای آموزشی و درمانی، پرستاران و دستیاران جوانی که تازه از دانشگاه فارغالتحصیل شدهاند، بدون آموزش کافی در زمینه «اخلاق پزشکی» و «ارتباط با بیمار»، وارد محیط کار میشوند.
این ضعف آموزشی و مهارتی، نه تنها به بیمار، بلکه به خود این نیروها و شخصیت و روحیه آنان آسیب وارد می کند.
فرهنگ سازمانی و ساختار سلسلهمراتبی:
در دانشگاههای علوم پزشکی و بیمارستانهای آموزشی، روابط مبتنی بر سلسلهمراتب قدرت، گاهی به بیاحترامی و تحقیر دامن میزند. گزارشهایی از توهین و تحقیربه دستیاران پزشکی توسط اساتید یا پزشکان ارشد وجود دارد که این الگوی رفتاری را به نسل بعدی منتقل میکند.
این چرخه معیوب، از دانشگاه شروع شده و به محیط بیمارستان انتقال مییابد
ناآگاهی از حقوق بیمار و قانون:
از یک سو، بسیاری از بیماران و همراهان از منشور حقوق بیمار بیاطلاع هستند و از سوی دیگر، کادر درمان نیز گاهی این حقوق را نادیده میگیرند.
پژوهشها نشان داده که برخی پزشکان خود به حقوق بیمار باور ندارند یا آموزشهای لازم را در این زمینه ندیدهاند
تنگناهای معیشتی و نارضایتی شغلی:
مشکلات اقتصادی و معیشتی کادر درمان، که بارها مورد تأکید قرار گرفته، به نارضایتی شغلی دامن زده و این نارضایتی میتواند به شکل رفتار نامناسب با بیمار بروز کند
راهکارهای پیشنهادی
کارشناسان با تأکید بر راهکارهای زیر و همچنین تاکید بر سه رکن اساسی: پیشبینی، پیشگیری و اصلاح رویهها خواستار اولویتبندی اصلاح این مشکلات در مراکز درمانی و بیمارستانی هستند.
- بازنگری در برنامه های آموزش با گنجاندن دروس اجباری و عملی در زمینه اخلاق پزشکی، ارتباط مؤثر و مدیریت خشم
- حمایت از کادر درمان از طریق بهبود معیشت، کاهش فشار کاری و جبران کمبود نیروی انسانی
- فرهنگسازی و آگاهیبخشی به بیماران و همراهان درباره حقوق متقابل بیمار و کادر درمان
- تقویت نظام نظارت و بازرسی و برخورد قاطع و بدون تبعیض با موارد نقض اخلاق حرفهای
در خاتمه
تحقیر و بیاحترامی در مراکز درمانی و بیمارستانی و دانشگاه های علوم پزشکی کشور یک آسیب اجتماعی و چندوجهی است که ریشه در فشارهای کاری، ضعفهای آموزشی و چالشهای ساختاری و ندانستن مهارت های ارتباطی در گفتار و رفتار و ندانستن مهارت اخلاق حرفه ای در زندگی در بین برخی از کارکنان درمانی و همچنین مراجعه کنندگان به مراکز درمانی و بیمارستانی دارد.
حل این معضل، نیازمند عزمی جدی و هماهنگ از سوی وزارت بهداشت، دانشگاههای علوم پزشکی و فرهنگ سازی در کل جامعه می باشد تا نظام سلامت، علاوه بر درمان جسم، به تکریم درست روح و شخصیت بیماران نیز پایبند باشد.
